Wist je dat 1 milliliter thee zo’n 90 miljoen microplasticdeeltjes kan bevatten? In een heel theeglas kan dat oplopen tot meer dan 10 miljard deeltjes, en daar komen ook nog eens drie miljard nanoplasticdeeltjes bij.

Ik drink elke dag thee, dus ik schrok wel even toen ik dit hoorde in een podcast waarin naar deze studie werd verwezen.

Die microplastics komen vooral vrij omdat heet water het materiaal van kunststof theezakjes aantast. Wat de effecten hiervan precies zijn voor onze gezondheid is nu nog niet helder.

Aan de andere kant laten verschillende studies zien dat groene thee bomvol ontstekingsremmende stoffen zit die gunstig kunnen zijn voor je hersenen. In theorie zouden ze een deel van de schade kunnen compenseren, al is dat niet bewezen. Het kan wel verklaren waarom thee, ondanks die plasticdeeltjes, vaak nog als gezond wordt beschouwd.

Ik ga in ieder geval nooit meer kunststof theezakjes gebruiken.

Dat klinkt heftig, maar is het echt zo erg? 

Microplastics zijn toch overal tegenwoordig. Wat maakt dat beetje plastic in mijn thee nog uit?

Die gedachte is begrijpelijk. We horen immers regelmatig alarmerende berichten over plastic. Het zit in oceanen, in ons eten en in de lucht. 

Het is waar dat microplastics inmiddels bijna onontkoombaar zijn. Wetenschappers schatten dat we als volwassenen wekelijks ongeveer 5 gram microplastic binnenkrijgen, zo’n beetje het gewicht van een creditcard. 

Het idee dat je onbewust elke week een “creditcard” aan plastic verorbert, is ronduit bizar. Een wrange realiteit waar we liever niet te lang bij stilstaan. 

Toch betekent de alomtegenwoordigheid van microplastics niet automatisch dat we het dus maar moeten accepteren en rustig verder thee moeten drinken uit plastic zakjes.

Integendeel. Dat alledaagse kopje thee met een plastic zakje blijkt een onverwacht grote extra bron van deze deeltjes. 

Onderzoekers van McGill University ontdekten tot hun schrik dat één zogenoemd silken theezakje van nylon of PET in heet water miljarden stukjes plastic loslaat. 

Een hoeveelheid die duizenden keren hoger ligt dan de plasticvervuiling die is gemeten in andere consumptieartikelen. 

Ter vergelijking: tafelzout, dat bekendstaat om relatief veel microplastics, bevat rond de 0,005 microgram plastic per gram zout. 

In een kop thee uit een plastic zakje vonden de wetenschappers ongeveer 16 microgram plastic. Dat is duizenden keren meer. 

Je zou dus kunnen zeggen dat een simpel zakje thee je in één keer een microplasticdosis geeft waar je normaal gesproken lange tijd over zou doen om die uit andere bronnen op te stapelen.

Maar hoe gevaarlijk zijn die microplastics? 

Het korte antwoord is dat niemand het nog met zekerheid weet. Het probleem van microplastics is nog zo nieuw dat de wetenschap pas net is begonnen te onderzoeken wat ze in ons lichaam doen. Wat we tot nu toe weten, stemt niet bepaald gerust.

Uit laboratoriumstudies blijkt dat microplastics bij dieren en in celmodellen allerlei biologische effecten hebben. Denk aan ontstekingen, schade aan cellen en weefsels en verstoring van hormoonsystemen en immuunreacties. Bij vissen en vogels maken microplastics het lichaam vatbaarder voor infecties. Er zijn zelfs aanwijzingen dat blootstelling aan microplastics bij dieren kan leiden tot abnormale orgaanontwikkeling en veranderingen in de stofwisseling. Het zijn stuk voor stuk rode vlaggen die suggereren dat rondzwervend plastic in het lichaam geen neutrale bezoeker is.

Heel recent duiken ook de eerste harde gegevens op over mogelijke effecten bij mensen. In 2024 verschenen bevindingen in The New England Journal of Medicine over patiënten met aderverkalking. Onderzoekers vonden microplastics in de plaques in hun bloedvaten. De patiënten bij wie dat het geval was, bleken in de twee jaar na de operatie een verhoogd risico te hebben op hartaanvallen, beroertes en sterfte vergeleken met patiënten zonder microplastics in hun plaques. Dit betekent niet meteen dat plasticdeeltjes direct hartproblemen veroorzaken, maar het is wel een waarschuwend signaal dat ze mogelijk bijdragen aan sluipende gezondheidsrisico’s.

Daarnaast zijn microplastics inmiddels aangetroffen in allerlei menselijke weefsels en organen. Van de longen en het hart tot in onze hersenen en zelfs in de placenta. Ja, je leest het goed. Ongeboren baby’s delen al in onze plasticsoep. Een onderzoeker vatte het treffend samen: “We worden al vervuild geboren.” Dat betekent dat onze generatie eigenlijk de eerste is die vanaf het prille begin van het leven continu wordt blootgesteld aan microscopisch plastic in het lichaam. We weten niet wat dat op lange termijn doet, maar laten we eerlijk zijn. Het idee dat piepkleine stukjes plastic in je hersenen of organen kunnen belanden, voelt allesbehalve geruststellend.

Maar is dit niet gewoon de zoveelste bangmakerij? We hebben het vaker meegemaakt: eerst paniek in de media, en later blijkt het loos alarm.

Bovendien wil je natuurlijk graag geloven dat jouw dagelijkse kop thee onschuldig is. Ook experts benadrukken geregeld dat we nog geen hard bewijs hebben voor directe schadelijkheid van microplastics bij mensen. 

Een Nederlandse toxicoloog verwoordde het zo: “Dit soort deeltjes worden momenteel overal gevonden. Er zijn echter geen concrete aanwijzingen dat ze schadelijk zijn voor de mens.” Met andere woorden: geen reden voor blinde paniek.

Toch betekent “niet bewezen schadelijk” niet hetzelfde als “bewezen onschadelijk”. Hier moeten we oppassen dat we niet in de valkuil van wishful thinking stappen. De geschiedenis staat vol voorbeelden waarbij decennialang werd gedacht dat het wel meeviel. Denk aan asbest, sigarettenrook en lood in benzine. Pas later werd onomstotelijk duidelijk hoe gevaarlijk ze waren. Bij microplastics bevinden we ons nu in zo’n vroege fase van onzekerheid. De eerste onderzoeken laten verontrustende verbanden en effecten zien, zoals de hartstudie en de alarmerende resultaten bij dieren, maar we begrijpen het mechanisme en de omvang van de schade bij mensen nog niet volledig. Wachten op absolute zekerheid kan echter betekenen dat er ondertussen onzichtbare schade wordt aangericht.

Een belangrijke vraag is bovendien hoeveel microplastic je binnenkrijgt en hoe klein die deeltjes zijn. Vooral de allerkleinste nanoplastics, kleiner dan 100 nanometer, zijn mogelijk het meest verraderlijk. Juist omdat ze zo klein zijn, kunnen ze gemakkelijk cellen binnendringen en barrières passeren zoals de darmwand of zelfs de bloed-hersenbarrière. In het geval van thee hebben onderzoekers gezien dat de deeltjes uit theezakjes deels zo klein zijn dat menselijke darmcellen ze kunnen opnemen. Sterker nog, een studie uit 2024 van de Universiteit van Barcelona liet voor het eerst zien dat micro- en nanoplastics uit theezakjes niet alleen de darmwand passeren, maar zelfs teruggevonden worden in de celkernen van darmcellen. Dat betekent dat deze deeltjes potentieel in de bloedbaan terechtkomen en zich door het lichaam kunnen verspreiden.

Dit is geen theoretisch geneuzel. Het laat zien dat plasticdeeltjes uit een ogenschijnlijk simpel thee-infuus actief contact maken met ons lichaam op microscopisch niveau. 

Ze glijden niet zomaar onschuldig door het spijsverteringskanaal. Sommige weten daadwerkelijk door te dringen tot in onze cellen. 

Wat ze daar precies doen, of ze bijvoorbeeld ontstekingsreacties veroorzaken of subtiele schade aan het DNA aanrichten, moet verder worden onderzocht. 

Maar dát ze ons lichaam binnendringen, staat inmiddels buiten kijf.

Er kunnen dus risico’s zijn. Maar kom op, thee staat toch juist bekend als gezond?

Ik drink het juist omdat het goed voor me zou zijn. Hoe zit dat dan? Heft het een het ander misschien op? Daarmee raak je aan een paradox waar ik zelf ook mee zat. 

Thee, en vooral groene thee, wordt alom geprezen om zijn gezondheidsvoordelen. Het zit vol polyfenolen en antioxidanten zoals EGCG, die ontstekingsremmend werken en bescherming zouden bieden aan hart en hersenen. Verschillende studies suggereren dat mensen die regelmatig groene thee drinken een scherper geheugen behouden en mogelijk een lager risico hebben op cognitieve achteruitgang. Stoffen als catechinen en L-theanine kunnen ontstekingsmarkers verlagen en hebben zelfs een kalmerend effect op de hersenen, zonder je suf te maken. Er zijn aanwijzingen dat groene thee samenhangt met een lager risico op dementie en betere hersenfuncties op latere leeftijd. Geen wonder dat thee zo vaak in het rijtje ‘superdrankjes’ belandt.

Maar hoe rijmen we dat met die plasticdeeltjes? Heeft thee, ondanks die microscopische indringers, nog steeds een netto positief effect op de gezondheid? Het eerlijke antwoord is dat we het niet weten. Niemand heeft tot nu toe onderzocht hoe de voordelen van thee zich verhouden tot de mogelijke nadelen van microplastics. In theorie zouden de antioxidanten sommige schadelijke effecten kunnen afzwakken, bijvoorbeeld door ontstekingen te remmen die door plastic worden veroorzaakt. Dat was ook de gedachte waaraan ik me in eerste instantie vastklampte. Misschien compenseren de goede stoffen de slechte deels.

Toch is voorzichtigheid hier op zijn plaats. Het kan namelijk ook andersom werken. Misschien ondermijnen microplastics juist een deel van de gezondheidsvoordelen van thee. Of misschien zijn het twee losstaande effecten. Je krijgt zowel antioxidanten als plastic binnen, elk met hun eigen invloed op het lichaam. Zolang dit niet expliciet is onderzocht, kun je niet aannemen dat het elkaar wel opheft.

En laten we eerlijk zijn. Zelfs als de gezondheidsvoordelen van thee overeind blijven, wie zit erop te wachten om dagelijks onnodig een portie plastic binnen te krijgen? 

Thee kan gezond zijn, daar bestaat weinig twijfel over. Maar dan toch liever zonder de ongenode bijsmaak van nylon of polyester.

Oké, duidelijk. Geen plastic theezakjes meer. Maar hoe zit het met papieren theezakjes? 

Zijn die wel veilig? En wat kan ik in de praktijk anders doen? Moet ik nu helemaal stoppen met thee drinken?”

Gelukkig niet. Je kunt prima blijven genieten van je dagelijkse kopje thee. Met een paar bewuste keuzes kun je de blootstelling aan microplastics namelijk flink verminderen.

Het helpt om eerst te begrijpen waar het probleem precies zit. 

Vooral theezakjes van kunststof, vaak die doorzichtige, wat stuggere piramidezakjes, staan erom bekend dat ze bij heet water enorme hoeveelheden deeltjes loslaten. Fabrikanten zijn ze gaan gebruiken omdat ze luxe ogen en minder snel scheuren. Die luxe heeft alleen een prijs, en die betaal je in microplastics. Minder bekend is dat ook veel papieren theezakjes niet volledig uit papier bestaan. Vaak zit er een kleine hoeveelheid polypropyleen in verwerkt om de randen te verzegelen. Met andere woorden: zelfs een ogenschijnlijk gewoon papieren zakje uit de supermarkt kan plastic vezels afgeven aan je thee. Meestal minder dan bij volledig plastic zakjes, maar zeker niet nul.

Sommige grote theeproducenten zijn hier inmiddels wel op ingesprongen. Zij zijn overgestapt op alternatieve materialen, zoals biologisch afbreekbare zakjes van maïsvezel of ongebleekte papiervezels zonder plastic sealing. Dat is een stap in de goede richting, al wordt er nog steeds onderzocht wat bepaalde bioplastics, zoals PLA, precies doen in heet water.

Paranoïde worden of thee volledig afzweren is gelukkig nergens voor nodig. Wie bewust wil blijven genieten, heeft een paar eenvoudige opties.

Kies bij voorkeur voor losse thee in plaats van theezakjes. Koop thee als losse blaadjes en gebruik een herbruikbaar thee-ei of een infuser van roestvrij staal, glas of keramiek. Dan komen er helemaal geen zakjes aan te pas. Bovendien krijgen de blaadjes meer ruimte om hun smaak af te geven. Dat is beter voor de smaak én voor je gemoedsrust.

Gebruik papieren zakjes alleen als ze aantoonbaar plasticvrij zijn. Sommige merken vermelden expliciet dat hun theezakjes 100 procent plasticvrij en composteerbaar zijn. Merken als Numi, Yogi Tea en Clipper gebruiken bijvoorbeeld zakjes van hennep- of abacavezels zonder kunstmatige bindmiddelen. Controleer altijd de verpakking of de website. Wordt het niet duidelijk vermeld, dan kun je er meestal van uitgaan dat er toch plastic in zit.

Let ook op andere bronnen van heet plastic. Dit gaat verder dan theezakjes alleen. Waterkokers met veel plastic onderdelen aan de binnenkant kunnen bijdragen aan de blootstelling. Een glazen of roestvrijstalen model is dan een beter alternatief. Gebruik daarnaast geen plastic bekers voor hete dranken. Ook wegwerpbekers met een plastic coating kunnen bij hitte microplastics afgeven. Keramiek, glas of RVS zijn hier de veiligere keuzes.

Laat thee tot slot niet langer trekken dan nodig, zeker niet in zakjes die mogelijk plastic bevatten. 

Hoe langer hitte en plastic contact maken, hoe groter de kans op afgifte van deeltjes. Het is geen perfecte oplossing, maar het kan de hoeveelheid wel beperken.

Deze aanpassingen vragen geen grote offers. Je hoeft geen geliefde gewoonte op te geven. Je verandert alleen de manier waarop je haar uitvoert. 

Het zetten van losse thee, met blaadjes en een infuser, heeft zelfs iets rustgevends en ambachtelijks. En als extra bonus omzeil je daarmee elegant het hele microplasticprobleem.

Maar heeft het allemaal wel zin, als plastic werkelijk overal in zit?

Wat maakt het uit of ik mijn theezakjes aanpas, als ik via andere routes toch microplastics binnenkrijg? Dat is een terechte gedachte. 

We ademen microplastics in via huisstof, krijgen ze binnen via voedselverpakkingen en via water, al bevat kraanwater doorgaans aanzienlijk minder microplastics dan water uit plastic flessen. 

Volledig plasticvrij leven is in deze wereld vrijwel onmogelijk. Maar betekent dat dan dat je maar beter niets kunt doen?

Stel dat je aan een drukke weg woont en deskundigen waarschuwen dat uitlaatgassen slecht zijn voor je longen. Zou je dan denken: ik kan er toch niet aan ontsnappen, dus laat ik thuis ook maar alle ramen wagenwijd openzetten? Natuurlijk niet. Je zou juist proberen de blootstelling te beperken waar dat kan. Je houdt de lucht binnen zo schoon mogelijk, zet misschien een plant neer of zorgt er in elk geval voor dat je niet vrijwillig extra uitlaatgassen inademt. Zo kun je ook naar microplastics kijken. Je ontkomt er niet volledig aan, maar je kunt wel voorkomen dat je jezelf onnodig hoge doses toedient op momenten waarop er prima alternatieven zijn.

Elke keer dat je een plastic theezakje in kokend water hangt, krijg je mogelijk een piek van miljarden deeltjes binnen. Waarom zou je dat blijven doen als er een eenvoudige oplossing is, zoals losse thee of een veilig zakje, waarmee je die piek vrijwel tot nul kunt terugbrengen? Zeker voor mensen die dagelijks meerdere koppen thee drinken, kan dat verschil flink oplopen. Je stopt dan met jezelf bewust doseren met plastic. Regelmatig thee drinken uit plastic zakjes betekent keer op keer een enorme extra belasting, terwijl losse thee je vooral de gezondheidsvoordelen biedt, zonder de bijkomende troep. Dat is een keuze die op de lange termijn daadwerkelijk verschil maakt.

Daar komt nog iets bij. Met zo’n bewuste keuze geef je ook een signaal af aan de industrie. Door bijvoorbeeld vragen te stellen aan je favoriete theemerk over hun theezakjes, laat je zien dat dit onderwerp leeft. En dat heeft effect. Sinds de aandacht voor dit probleem in 2019 hebben meerdere merken stappen gezet. Grote spelers als Lipton en PG Tips hebben aangekondigd over te stappen op volledig biologisch afbreekbare zakjes, vaak op basis van plantaardige vezels. Het gaat misschien niet razendsnel, maar de beweging is duidelijk ingezet. Bedrijven merken dat consumenten dit belangrijk vinden. Jouw keuze voor plasticvrije thee vergroot die druk. Als niemand de plastic zakjes meer wil, verdwijnt het verdienmodel vanzelf.

Tot slot is er het grotere plaatje. De microplastics in je thee staan niet op zichzelf, maar maken deel uit van een wereldwijd plasticprobleem. Door zo’n klein dagelijks gebaar als het laten liggen van een plastic theezakje maak je niet alleen een keuze voor je eigen gezondheid, maar ook voor het milieu. Minder plastic zakjes betekent minder plastic afval en minder fragmenten die uiteindelijk in oceanen of het grondwater belanden. We weten inmiddels dat microplastics een ecologisch drama vormen. Ze zijn gevonden van de diepste zeetrog tot aan de top van de Mount Everest. Elk stukje plastic dat we niet de wereld in brengen, hoe klein ook, telt mee.

Begin klein. 

Vervang die theezakjes. Vertel het eens aan een vriend of vriendin die ook veel thee drinkt: “Wist je dat er in veel theezakjes plastic zit en dat we dat letterlijk opdrinken?” 

Grote kans dat je een verbaasde blik krijgt. Zo verspreidt bewustzijn zich. Zonder belerend vingertje, gewoon van mens tot mens.

En als je morgen thee zet met losse blaadjes in een mooi thee-ei, neem dan even de tijd om het verschil te voelen. 

Niet eens zozeer in smaak, al is die vaak voller, maar in het gevoel erbij. Het is de voldoening van een bewuste keuze, een kleine overwinning op achteloosheid. 

Je drinkt nog steeds je vertrouwde thee, warm en troostend, maar zonder dat stemmetje achterin je hoofd dat fluistert: “Drink ik nu eigenlijk plastic?” 

Dat stemmetje heeft zijn werk gedaan. Het heeft je aangezet tot verandering en mag nu weer rustig plaatsnemen.

Je herkent jezelf vast in sommige twijfels en bedenkingen die voorbij zijn gekomen. Dat is alleen maar goed. Het betekent dat je kritisch meedenkt. 

Pak het op jouw manier aan. Misschien begin je met één kop losse thee per dag. Misschien besluit je in één keer afscheid te nemen van alle plastic zakjes. 

Misschien ga je juist experimenteren met nieuwe theesoorten en ontdek je een heel nieuw ritueel.

Wat je ook doet, wees je bewust van wat je in je kopje stopt. Je dagelijkse thee verdient, net als jij, de beste zorg.

Zonder onzichtbare indringers. Geniet van je thee. En geniet van het idee dat je goed voor jezelf zorgt. Want echte ontspanning smaakt nog beter zonder plastic.