In de afbeelding hierboven begon Mahatma Ghandi aan zijn 21 dagen durende hongerstaking.  

Het bijzondere was dat Gandhi erg mager was toen hij zijn hongerstaking begon, waardoor hij vanaf het begin niet veel energiereserve had om op te teren.

Maar dit is nog niets vergeleken met de langste geregistreerde hongerstaking. Deze duurde maar liefst 74 dagen. Dr. Sudhir Shah, de dokter die de stakende in 2003 onderzocht, deed bizarre ontdekkingen waaronder heropname van urine nadat het al in de blaas was terechtgekomen.

Deze verhalen van bijna volledige uithongering benadrukt het menselijke vermogen om lange tijd zonder voedsel te kunnen overleven.

Hoe lang kan je nou écht zonder eten? 

oude man die zichzelf bewust verhongerdEen gezond mens kan ongeveer 40 dagen zonder voedsel overleven, mits genoeg water wordt gedronken. Levensbedreigende symptomen van hongersnood zijn verzwakt immuunsysteem, orgaanfalen en verlaagde lichaamstemperatuur. Deze symptomen beginnen rond de 30 tot 40 dagen en zijn vaak de oorzaak waaraan de meeste mensen zullen overlijden.

De werkelijke reden waarom sommige mensen langer kunnen vasten dan anderen is nog onbekend en zal voorlopig nog onbekend blijven. 

Dit komt omdat wetenschappers niet zomaar mensen mogen verhongeren,  omdat dat valt onder onethisch onderzoek. Hierdoor is de beschikbare informatie alleen van minder betrouwbare hongerstakingen afkomstig.

Uit deze data zien we dat de dood optreedt na ongeveer 45 tot 61 dagen. Dit bleek na de hongerstakingen van de Maze Prison in Belfast in de jaren tachtig van de vorige eeuw.

De meest voorkomende doodsoorzaak is een hartinfarct of orgaanfalen. Het hart heeft namelijk niet genoeg brandstof om het bloed krachtig en effectief door het lichaam te pompen. Het inefficiënte pompen is wat vervolgens leidt tot hart- en orgaanfalen.

Weetje

als in een ziekenhuissetting het kunstmatig voedsel wordt gestaakt bij personen in een vegetatieve staat (bewusteloos, maar aanwezige reflexen), dan volgt de dood al binnen 10-14 dagen

Waarom sommige mensen langer zonder eten kunnen dan anderen

Vanwege duidelijke ethische bezwaren zijn er niet veel betrouwbare wetenschappelijke gegevens over het onderwerp uithongering en overleving. 

Er zijn echter wel veel verslagen over vrijwillige of onvrijwillige gevallen van volledige of bijna volledige uithongering waardoor we in staat zijn om enkele zeer algemene conclusies te trekken.

  • Lichaamsgewicht en lichaamssamenstelling (percentage vet). Mensen met hogere vetpercentages hebben een hogere voorraad energie. 
  • Genetische variatie. Ons DNA bepaald onder meer metabolische snelheid en vele andere factoren die de dood vertragen of versnellen.
  • Water. Een mens kan slechts drie tot vier dagen zonder water. Verminderde waterinname zal leiden tot een eerdere dood.
  • Spiermassa. Een lagere spiermassa gaat gepaard met een verminderde calorie consumptie 
  • Geslacht. Dit zou betekenen dat vrouwen een overlevingsvoordeel hebben ten opzichte van mannen vanwege hun grotere relatieve vetvoorraad en lagere percentage spiermassa.

Wat er met je lichaam gebeurt zodra je stopt met eten

Raar, maar in de beginfases zal het meer voordelen opleveren voor het lichaam.

Suikervoorraad

Wanneer je stopt met eten begint het lichaam zijn eigen bloedsuikerspiegel op peil te houden door het glycogeen (suiker) in de spieren en lever vrij te maken. 

Vetvoorraad

Na 8 tot 11 uur zonder eten zijn die suikers op en begint je lichaam de opgeslagen vetten vrij te maken en te verbranden. Je bent in de metabole toestand ketose gekomen. Een staat waarin je lichaam vet afbreekt en verbrandt. Tijdens deze 24-uur durende vast zal dit je voornaamste energiebron zijn. Na 18 uur produceert je lichaam aanzienlijk meer ketonen. Ketonen kunnen nu zelfs signalen afgeven om ontstekingen te verminderen en beschadigd DNA te repareren.

Langer dan 24 uur

Na 24 uur worden steeds meer oude cellen en verkeerd gevouwen eiwitten afgebroken en gerecycled. Dit celrecylingproces wordt autofagie genoemd. De opstapeling van deze oude cellen veroorzaken de ziekte van Alzheimer. Als je langdurig niets eet kan je deze opstapeling mogelijk tegengaan.  

Langer dan 48 uur

Na 2 dagen zonder eten is je groeihormoonniveau tot wel vijf keer zo hoog. Een reden hiervoor is dat de ketonlichamen en het hongerhormoon ghreline, de afgifte van het groeihormoon bevorderen. Als je meer dan 2 dagen niets eet vermindert IGF-1 en PKA wat invloed heeft op cel stressbestendigheid en zelfvernieuwing en regeneratie van bloedcelstamcellen.

Door ditzelfde mechanisme zijn gezonde witte bloedcellen beschermd bij patiënten die chemotherapie ondergaan.

Na 3 dagen 

Na 3 dagen zonder eten gaat het lichaam oude immuun cellen afbreken en het nieuwe cellen aanmaken. Naast het verbranden van vet, zal je lichaam nu ook eiwitten gaan afbreken om energie te leveren. Dit proces heeft invloed op je spieren en de stofwisseling een grote verschuiving omlaag maken om mager lichaamsweefsel te behouden.

En dan begin je echt te verhongeren

Wanneer dit precies gebeurt hangt af van de leeftijd, grootte en hoe gezond je bent. Het duurt meestal dagen tot weken. 

De beginstadia van de hongersnood hebben vooral invloed op je mentale status en gedrag. Je voelt je depressief. 

Het gebrek aan voedingsstoffen zoals vitamine B en D, ijzer en zink kunnen je stemming beïnvloeden, waardoor je je depressief voelt. De symptomen van uithongering zijn mentaal of fysiek.

Mentale symptomen. Prikkelbare stemming, vermoeidheid, concentratieproblemen, bezorgdheid over voedsel en vermoeidheid.

Fysieke symptomen. Naarmate de honger verergerd, worden nu de fysieke symptomen merkbaar: constipatie, koude rillingen, lethargie (slaapzucht), zwakte, versnelde hartslag, lage bloeddruk, oppervlakkige ademhalingen, chronische diarree, verglaasde ogen.

Ook zijn fysieke symptomen de dikke buik (door eiwittekort) en haarverlies. Als compensatie probeert het lichaam overigens zichzelf warm te houden door een donzige laag haar te laten groeien die ook wel lanugo wordt genoemd.

Meest voorkomende doodsoorzaken van verhongering

Na extreme uithongering overlijden mensen meestal aan een van de volgende symptomen.

#1 Orgaanfalen

Zoals eerder benoemd is de meest voorkomende doodsoorzaak van verhongering een hartinfarct of orgaanfalen. Het hart heeft namelijk niet genoeg brandstof om het bloed krachtig en effectief door het lichaam te pompen.

#2 Langzame genezing

Uithongering zorgt voor een langzamere wondgenezing en een slechte reactie op een infectie. Dit uit zich in huiduitslag of wonden die niet genezen. Dit komt omdat je lichaam alle beschikbare voedingsstoffen naar de meest vitale organen stuurt.

#3 Hoge zuurgraad

De medische term voor een hoge zuurgraad is metabole acidose. De vetzuren die worden afgebroken voor energie verhogen de pH waarde in het bloed wat een negatief effect heeft op organen.

Take home message

Voedingsstoffen zijn van levensbelang. Zonder zal het lichaam zijn eigen weefsel gaan afbreken om zichzelf in stand te houden.

Uithongering beïnvloedt alle belangrijke systemen en processen van het lichaam en zal uiteindelijk leiden tot de dood. 

Het is moeilijk om precies te bepalen hoe lang iemand zonder voedsel kan, maar deskundigen geloven dat het tussen de 1 en 2 maanden is.

Uithongeringsdiëten zijn niet alleen gevaarlijk, maar ook niet duurzaam. De beste manier om af te vallen is door gezond en evenwichtig te eten en regelmatig te bewegen. 

Over Diederik

Diederik heeft minstens 10 jaar ervaring met intermittent fasting en doet momenteel onderzoek naar de invloed op vetverbranding.

Bronnen

Berg, J. M., Tymoczko, J. L., & Stryer, L. (2012). Biochemistry/Jeremy M. Berg, John L. Tymoczko, Lubert Stryer; with Gregory J. Gatto, Jr.

Peel, M. (1997). Hunger strikes: Understanding the underlying physiology will help doctors provide proper advice.

Lieberson, A. D. (2004). How long can a person survive without food. Scientific American, 8.

Jabr, F. (2012). Does thinking really hard burn more calories?. scientific american, 18.

Alirezaei, M., Kemball, C. C., Flynn, C. T., Wood, M. R., Whitton, J. L., & Kiosses, W. B. (2010). Short-term fasting induces profound neuronal autophagy. Autophagy, 6(6), 702-710.

Glick, D., Barth, S., & Macleod, K. F. (2010). Autophagy: cellular and molecular mechanisms. The Journal of pathology, 221(1), 3-12.